Manja slova Veća slova RSS
MFA.GOV.ME mail
Diplomarius
Evidencija iseljenika

MVP

MARRI
CEI

MVPEI

PDV i Carina

Ekonomska diplomatija

I UVOD

Na predlog Ministarstva vanjskih poslova i evropskih integracija, Vlada Crne Gore uvrstila je Plan razvoja ekonomske diplomatije u Program rada za 2013. godinu, kao jednu od prioritetnih aktivnosti. Ovim planom zaduženo je MVPEI da do kraja II kvartala pripremi i predloži Vladi model ekonomske diplomatije i plan aktivnosti u cilju predstavljanja ekonomskih interesa Crne Gore u inostranstvu i razvoja ekonomskih odnosa sa inostranstvom, kako bi se valorizovale direktne strane investicije i unaprijedila saradnja između domaćih i stranih kompanija, odnosno podržao izvoz.

U tom smislu MVPEI je predložilo, a Vlada Crne Gore usvojila izmjene i dopune Uredbe o organizovanju državne uprave kojom se predlaže model da se nadležnosti u dijelu ekonomskih odnosa sa inostranstvom i promocije ekonomskih interesa prenesu u nadležnost MVPEI. Takodje, Vlada je usvojila i predlog nove organizacije i sistematizacije MVPEI kojom je predvidjeno uspostavljanje nove organizacione jedinice – Generalnog direktorata za ekonomsku diplomatiju i medjunarodnu kulturnu saradnju, čime je definisan model “integrisana ekonomska diplomatija”. Na ovaj način su stvorene zakonske i institucionalne pretpostavke da se implementira definisani model kojim se stvaraju uslovi za efikasniju koordinaciju unutar administracije i PPP pristup sa partnerskim institucijama u cilju postizanja sinergijskog efekta na promociji ekonomskih interesa u inostranstvu, kao i efikasnost sa aspekta troškova.

Iako je ekonomska diplomatija integralni dio moderne diplomatije, evidentan je trend i kod razvijenih i zemalja u razvoju da ekonomija postaje centar diplomatije. U ekonomskom kontekstu globalizacije, uz izražene probleme ekonomske krize, uporedna rješenja ukazuju da ekonomska diplomatija postaje raison d’etre tradicionalne diplomatije, koja treba da mobiliše investicije i pruži podršku izvoznim aktivnostima. U tom smislu identifikovana je potreba koordinacije aktivnosti na internacionalizaciji i promociji ekonomskih interesa i privlačenju biznisa i stranih investicija na nivou ministarstava vanjskih poslova, u cilju postizanja sinergijskog efekta.

Tako je, na primjer, u okviru Ministarstva vanjskih poslova Francuske u martu 2013. godine uspostavljen sektor za ekonomsku diplomatiju. Italijanska ministarska vanjskih poslova Bonino prezentirala je ekonomsku diplomatiju kao ključni prioritet vanjskih poslova. Bivša državna sekretarka Klinton je takodje tokom 2010. godine reorganizovala State Department i uspostavila Sektor za ekonomiju, energetiku i ekologiju. Isti trend je evidentan i kod zemalja regiona. Tako su i zemlje regiona, posebno Slovenija i Makedonija, definisale ekonomsku diplomatiju kao prioritet svoje spoljne politike. Na nedavno održanoj “Medjunarodnoj konferenciji o ekonomskoj diplomatiji i internacionalizaciji” predstavnici vlada, ministarstava vanjskih poslova, privrednih komora i biznisa apostrofirali su značaj ekonomske diplomatije kroz modele Francuske, Danske, Slovenije, Turske, Rusije, Indije, Njemačke, Austrije. Uz određene razlike iskristalisao se kao optimalan tzv. “skandinavski” model, kojim se uspostavlja koordinacioni mehanizam u minisarstvu vanjskih poslove. Polazište za uspostavljanje efikasnog modela ekonomske diplomatije u Crnoj Gori je “skandinavski”, odnosno preciznije model Danske, koji je primijenila i Slovenija, uz odredjena prilagodjavanja lokalnom kontekstu. Danski model podrazumijeva integrisanu ekonomsku diplomatiju u okviru ministarsva vanjskih poslova.


II MODEL EKONOMSKE DIPLOMATIJE

Model ekonomske diplomatije, koji je definisan Uredbom o organizaciji i načinu rada državne uprave i Pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji Ministarstva vanjskih poslova i evropskih integracija, podrazumijeva integrisani pristup kako bi se obezbijedila bolja koordinacija i sinergijski efekat institucija koje imaju ekonomske odnose sa inostranstvom i promociju u djelokrugu svog rada. U tom smislu Generalni direktorat za ekonomsku diplomatiju će kao „tačka kontakta i centar podrške“ (entry point and support center), prema modelu privatno-javnog partnerstva sa svim institucijama i organizacijama, koordinirati ekonomsku diplamatiju, odnosno aktivnosti podrške i promocije u dijelu izvoza i direktnih stranih investicija, kao i informisanost svih zainteresovanih strana. U tom smislu ekonomska diplomatija treba da mobiliše sve resurse u cilju podrške izvozu i stranim investitorima.

Promocija izvoza obuhvata podršku domaćim firmama u vezi sa informacijama o ino tržištima i potencijalnim partnerima, uspostavljanje kontakata sa potencijalnim partnerima u inostranstvu, pomoć u organizovanju sastanaka kupac-dobavljač, učešće u poslovnim delegacijama, učešće na sajmovima i forumima. Učešće diplomatskih predstavnika je od presudne važnosti u ovim aktivnostima. Mobilisanje SDI podrazumijeva valorizaciju investicionih mogućnosti, prvo identifikovanje mogućnosti a onda prezentaciju kako bi se realizovala investicija.


1. Zakonodavni i institucionalni okvir

Uredbom o organizaciji i načinu rada državne uprave propisano je da je Ministarstvo vanjskih poslova i evropskih integracija, između ostalog, nadležno za koordinaciju i unapređenje medjunarodne ekonomske saradnje; promociju i valorizaciju ekonomskih interesa Crne Gore u inostranstvu; koordinaciju promocije spoljne trgovine i prezentacije ekonomksih interesa Crne Gore radi privlačenja direktnih stranih investicija u cilju ekonomske valorizacije; podsticanje internacionalizacije crnogorske privrede; koordinaciju i učestvovanje u zaključivanju bilateralnih i multilateralnih sporazuma iz oblasti ekonomije (ugovore za promociju i zaštitu investicija); koordinaciju rada mješovitih komisija za ekonomsku saradnju; koordinaciju saradnje sa medjunarodnim organizacijama (Organizacijom za ekonomsku saradnju i razvoj - OECD); koordinaciju međunarodne razvojne i humanitarne pomoći; unapređenje saradnje u oblasti kulture, obrazovanja i sporta u međunarodnim odnosima; koordinaciju saradnje sa resornim ministarstvima i ostalim domaćim i stranim partnerima (državni organi i organizacije, organi lokalne samuoprave, asocijacije, privredni subjekti, itd) u cilju zaštite, valorizacije i promocije ekonomskih interesa Crne Gore u inostranstvu.

Pravilnikom o unutrašnjoj organizaciji i sistematizaciji Ministarstva vanjskih poslova i evropskih integracija uspostavljen je Generalni direktorat za ekonomsku diplomatiju i kulturnu saradnju koji obuhvata Direkciju za ekonomske odnose i kulturnu saradnju i Direkciju za promociju i informisanje.

Direkcija za ekonomske odnose i kulturnu saradnju sa inostranstvom ima mandat da realizuje poslove koordinacije i unapredjenja ekonomske saradnje sa drugim državama i međunarodnim organizacijama; analizu i pripremu informacija o ekonomskoj, trgovinskoj investicionoj saradnji, ekonomskim potencijalima i razvojnim projektima Crne Gore; analizu i pripremu informacija o investicionim mogućnostima u inostranstvu i ekonomskim i razvojnim mogućnostima za saradnju, kao i mogućnostima za kulturnu saradnju; koordinaciju i učestvovanje u radu mješovitih komisija za ekonomsku i kulturnu saradnju; koordinacija i učešće, zajedno sa nadležnim ministarstvima, u pregovorima i pripremi međunarodnih sporazuma iz oblasti ekonomije i kulture; koordinaciju međunarodne razvojne i humanitarne pomoći; unapređenje saradnje u oblasti kulture, obrazovanja i sporta u međunarodnim odnosima; koordinaciju i komunikaciju sa resornim ministarstvima i ostalim domaćim i stranim partnerima (državni organi i organizacije, organi lokalne samouprave, asocijacije, privredni subjekti, itd) u cilju usmjeravanja i valorizacije ekonomskih i kulturnih interesa Crne Gore u inostranstvu; podršku domaćim partnerima na uspostavljanju kontakta sa ministarstvima i drugim državnim i lokalnim institucijama, privrednim asocijacijama, i medijima na nacionalnom i lokalnom nivou, kao i povezivanje sa relevantnim institucijama u Crnoj Gori; podršku izvoznim aktivnostima; podrška stranim investitorima za ulazak na crnogorsko tržište; organizaciju i učešće na sastancima poslovnih delegacija, prezentaciju na forumima, i drugim prezentacijama i konferencijama kao i drugi promotivnim događajima; savjetodavnu podrška za ulazak na ino tržišta; podršku u uspostavljanju kontakata sa potencijalnim biznis partnerima; pregled i analizu makroekonomske situacije i mogućnosti za ekonomsku saradnju u zemlji domaćinu; koorinaciju institucionalne bilateralne saradnje izmedju Crne Gore i zemalja domaćina.

U Direkciji za promociju i informisanje u oblasti ekonomske i kutlurne saradnje vrše se poslovi koji se odnose na pripremu i implementaciju marketing strategije za Crnu Goru; promociju Crne Gore kod međunarodne zajednice uključujući i međuanrodne institucije i rejting agencije; promociju ekonomskih i kulturnih interesa Crne Gore u inostranstvu; koordinaciju promocije spoljne trgovine i prezentacije ekonomkskih potencijala Crne Gore radi privlačenja direktnih stranih investicija u cilju ekonomske valorizacije; promociju Crne Gore kao investicione destinacije; koordinaciju promotivne aktivnosti sa ostalim državnim organima, organizacijama, asocijacijama i drugim zainteresovanim stranama; informisanje i podršku stranim kompanijama; informisanje i podršku crnogorskim kompanijama; pripremu komunikacione strategije u cilju informisanja i promocije o potencijalnim investicionim mogucnostima; informisanje DKP-a o ekonomskim kretanjima, investicionim mogućnostima u Crnoj Gori; informisanje inostranih diplomatskih predstavništava, biznis udruženja i inostranih kompanija u Crnoj Gori; koordinaciju i komunikaciju sa resornim ministarstvima i ostalim domaćim i stranim partnerima (državni organi i organizacije, organi lokalne samuoprave, asocijacije, privredni subjekti, itd.) u cilju prezentacije ekonomskih i kulturnih interesa Crne Gore u inostranstvu; informisanje o poslovnim mogućnostima, medjunarodnim tenderima, i događajima koji su relevantni za crnogorske institucije, biznis i kulturu; promociju ekonomskih i kulturnih interesa Crne Gore u inostranstvu i podsticanje internacionalizacije crnogorske privrede i kulture.


2. Upravljanje ekonomskom diplomatijom

Aktivnosti ekonomske diplomatije biće na liniji, odnosno u funkciji, Vladinih prioriteta usmjerenih na postizanje ekonomskog rasta i kreiranje radnih mjesta kroz podršku preduzećima da učestvuju na inotržištima i realizuju/povećaju izvoz, kao i privlačenje biznisa i direktnih stranih investicija u Crnu Goru u cilju hitnog pokretanja investicionog ciklusa.

U tom smislu važno je uspostavljanje efikasnog mehanizma ekonomske diplomatije kako bi se ostvarila koordinacija i sinergija svih institucija i organizacija koje su dio tog procesa, uključujući posebno diplomatsko-konzularna predstavništva.

Integrisana ekonomska diplomatija podrazumijeva:

1. Uspostavljanje Generalnog Diektorata za ekonomsku diplomatiju kao integracionog i koordinacionog mehanizma u odnosu na sve institucije i organizacije koje su uključene u proces (resorna ministarstva, poslovna udruženja, MIPA, crnogorska DKP, strana DKP u Crnoj Gori, univerzitetske ustanove, lokalne samouprave, crnogorske firme, srani investitori),
2. Uspostavljanje efikasnog mehanizma podrške domaćem biznisu u inostranstvu i inostranim investitorima u Crnoj Gori,
3. Uspostavljanje efikasnog mehanizma podrške našim diplomatskim predstavništvima za realizaciju planiranih aktivnosti, u smislu ažurnog dostavljanja instrukcija i informacija,
4. Otvorenost Ministarstva i diplomatskih predstavništava za preduzeća,
5. Uspostavljanje strateškog tijela koje će obezbijediti koordinaciju na međuresorskom nivou u odnosu na strateške pravce i regulatorna unapređenja za poslovanje,
6. Ambasade će pripremati informaciju o ekonomskom okviru zemlje prijema kao i potencijalnim mogućnostima za izvoz i privlačenje investicija, kao i godišnji plan rada i izvještaj o radu,
7. Pripremu paketa informacija o Crnoj Gori kao investicionoj destinaciji, o konkretnim projektima, kao i redovnih instrukcija o aktuelnim pitanjima kako bi se prezentirao jedinstven stav,
8. Uvesti praksu organizovanja sastanaka sa poslovnim udruženjima ili potencijalnim investitorima prilikom zvaničnih posjeta državnih delegacija,
9. Uvesti praksu da u zvaničnim delegacijama budu i predstavnici biznis zajednice,
10. Uspostaviti mehanizam stipendija za oblasti medjunarodne ekonomske saradnje, promocije i drugih neophodnih znanja i vještina neophodnih za jačanje kapaciteta funkcije ekonomske diplomatije.


3. Promocija ekonomskih interesa

Cilj promocije ekonomskih interesa je privlačenje biznisa i investicija u Crnu Goru, kao i internacionalizacija crnogorskih proizvoda. Da bi se to postiglo neophodno je prvenstveno promovisati Crnu Goru kao brend i kao investicionu destinaciju na bilateralnom, regionalnom i globalnom planu. To je preduslov da bi aktivnosti na promociji izvoza i stranih investicija dali rezultate.

To potvrdjuju, izmedju ostalog, i rezultati istraživanja koje je urađeno na US Fortune 500, na uzorku od 200 kompanija, koji pokazuju da 72% ispitanika ukazuje na jaku vezu izmedju nacionalnog imidža i kupovine inostranih proizvoda i usluga, dodajući konkretnu povezanost između korporacijskog brenda i nacionalnog identiteta (Hocking 2000).

Države moraju konstantno unapredjivati svoj brand jer „promjena realnosti i konteksta moraju uticati na promjenu percepcije“ (Olins 1999). Ovo se posebno odnosi na tranzicione zemlje i one u razvoju koje su pretrpjele značajne promjene i napredak a o čemu se malo zna globalno. U tom smislu brand države zavisi i od diplomatske aktivnosti.

Na primjer, prema rejtingu na jednoj od globalnih listi nacionalnih brendova „WorldPR 2013 Global Leadership“ Crna Gora je rangirana na sledeći način:
• Prema zapadnom indeksu percepcije („Western Perception Index“), Crna Gora je rangirana na 161. mjestu od ukupno 213 zemalja i ekonomskih centara, što je ispod većine zemalja Centralne i Istočne Evrope i nisko na globalnom rangu,
• Prema Indeksu glavnih trgovinskih partnera („Major Trading Partners Index“) Crna Gora se nalazi na 189. mjestu od 199 zemalja i ekonomskih centara,
• Prema Indeksu percepcije investitora („Investor Perception Index“) Crna Gora se nalazi na 195. od 213 mjesta što ukazuje na nerazvijen brend u ključnim svjetskim finansijskim centrima,
• Prema Indeksu percepcije o turizmu („Tourism Perception Index“) Crna Gora se nalazi na 90. Mjestu od 213 zemalja što ukazuje na osrednju potvrdu turizma u odnosu na konkurenciju,
• Crna Gora se nalazi na 121. od 213 mjesta prema Indeksu istorijskog pečata („Historical Footprint Index“), što ukazuje na relativno slab nacionalni brend na globalnom tržištu.
Indeksi o percepciji branda Crne Gore ukazuju na nizak rejting, a takodje sugerišu da je od ovih indikatora najbolja percepcija u turizmu što je rezultat aktivnosti na promociji Crne Gore kao turističke destinacije.

Ovi pokazatelji ukazuju na neophodnost da Ministarstvo vanjskih poslova i evropskih integracija u saradnji sa MIPA i resornim ministarstvima i institucijama, i uz pomoć renomirane firme specijalizovane za integrisane korporativne komunikacije i marketing, pripremi marketing strategiju za Crnu Goru, sektorske marketing strategije za ciljana tržišta, marketing strategije za proizvode-destinaciju, kao i za investicione projekte.

U tom kontekstu su značajne diplomatske aktivnosti i diplomatska predstavništva, jer svaki aspekt vanjskih odnosa – bilateralnih, regionalnih ili globalnih – utiče na imidž i rejting države, što značajno utiče na privlačenje investicija i internacionalizaciju proizvoda. Ministarstva vanjskih poslova, ambasade, diplomate u značajnoj mjeri utiču na projektovanje pozitivnog imidža svoje zemlje. Različite zemlje su pripremile i implementirale različite strategije koje odgovaraju za njih. Upravo zato je od ključnog značaja izrada i realizacija aktivnosti u ovoj oblasti.




III KONSTATACIJE

1. Zemlje koje imaju integrisanu strukturu i sistem koji je otvoren zainteresovanim stranama za proces donošenja odluka predstavljaju najbolju praksu.
2. Jake ekonomske politike u zemlji i efektivna ekonomska diplomatija su povezane. Razvoj utiče na kapacitet za nastup u inostranstvu, a rast atraktivnosti zemlje stvara dobar ambijent za dobar marketing zemlje i dobre investicije. Pojedinačne i sistemske aktivnosti su jednako važne.
3. Kombinacija spoljne politike sa spoljnom trgovinom stvara osnov za sinergiski efekat.
4. Ministarstva vanjskih poslova moraju jačati ekonomske vještine u diplomatskoj mreži i biti otvorena za ekonomske partnere. Trening programe treba organizovati zajedno sa relevantnim institucijama koje se bave ekonomijom, kao i biznismenima.
5. Neophodno je stalno unapredjevati sistem upravljanja ekonomijom na bazi najbolje prakse.

IV PLAN AKTIVNOSTI ZA 2013 (jul-decembar) mozete preuzeti ovdje